Крокі да Перамогі

Парад, які змяніў гісторыю

7 лістапада 1941 года — памятная дата нашай ваеннай гісторыі. У гэты дзень на галоўнай плошчы Масквы адбыўся традыцыйны ваенны парад у гонар гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі. Але гэты парад стаў асаблівым, паваротным момантам у гісторыі СССР, а таксама Вялікай Айчыннай і Другой сусветнай войнаў: увесь свет убачыў, што Чырвоная армія і Савецкі Саюз поўныя рашучасці абараняць сваю Радзіму пры любых абставінах.

Ваенны парад у Маскве на Краснай плошчы быў праведзены 7 лістапада 1941 г. у гонар 24-й гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі. Лінія фронту знаходзілася зусім блізка ад савецкай сталіцы, мерапрыемства рыхтавалі ў абстаноўцы найстрогай сакрэтнасці. Гэта быў першы парад у гады Вялікай Айчыннай вайны 1941-1945 гг., які стаў унікальным па сваёй палітычнай значнасці.

6 лістапада, напярэдадні свята, на станцыі метро «Маяковская» было праведзена ўрачыстае пасяджэнне Массавета, прысвечанае гадавіне кастрычніка.

Пасля ўрачыстага сходу каля 23 гадзін камандуючы парадам, генерал-лейтэнант Павел Арцем'евіч Арцем'еў, паведаміў камандзірам частак аб іх удзеле ў ваенным парадзе на Краснай плошчы. У ноч на 7 лістапада былі знятыя чахлы з зорак крамлёўскіх вежаў, маўзалей быў вызвалены ад маскіроўкі, і перад пачаткам парада Красная плошча прыняла ўрачысты выгляд.

Ваенны парад пачаўся 7 лістапада 1941 года ў 8 гадзін раніцы і трансляваўся па радыё на ўвесь свет. Да войскаў і народу краіны з урачыстай прамовай звярнуўся Старшыня ДКА СССР і Вярхоўны Галоўнакамандуючы Узброенымі Сіламі СССР І.В. Сталін.

Прымаць парад павінен быў генерал Георгій Канстанцінавіч Жукаў, войскі якога трымалі абарону сталіцы. Аднак, з-за напружанай абстаноўкі на фронце, Жукаў не змог пакінуць свой камандны пункт, на Краснай плошчы яго замяніў маршал Сямён Міхайлавіч Будзёны.

Усяго ў парадзе ўдзельнічала 28 467 чалавек, у тым ліку: 19 044 пехацінцаў, 546 кавалерыстаў, 732 стралка і кулямётчыка, 2165 артылерыстаў, 450 танкістаў, 5520 апалчэнцаў. У парадзе на Краснай плошчы задзейнічалі 16 тачанак, узбраенне і ваенная тэхніка былі прадстаўлены 296 кулямётамі, 18 мінамётамі, 12 зенітнымі кулямётамі, 12 малакалібернымі і 128 гарматамі сярэдняй і вялікай магутнасці, 160 танкамі. У паветраным парадзе планавалася і ўдзел 300 самалётаў, але з-за моцнага снегападу і пургі паветраны парад быў адменены.

Прайшоўшы па Краснай плошчы, часткі сыходзілі да месцаў дыслакацыі, каб на наступны дзень убыць на фронт.

Цікава, што для германскага кіраўніцтва парад у Маскве стаў поўнай нечаканасцю. Гітлераўцы даведаліся пра рускі парад разам з усім светам па радыётрансляцыі з Краснай плошчы. Гітлеру не адважыліся пра гэта далажыць. Ён сам па дзіўнай выпадковасці уключыў прыёмнік, пачуў каманды на рускай мове, музыку і гукі ваеннага маршу. Фюрэр прыйшоў у лютасць і загадаў разбамбіць парад любой цаной. Нямецкія бамбардзіроўшчыкі, нягледзячы на завею, падняліся ў паветра. Да Масквы не даляцеў ні адзін варожы бамбардзіроўшчык. Як паведамлялі на наступны дзень, на рубяжах горада сіламі 6-га знішчальнага авіяцыйнага корпусу і зенітчыкамі супрацьпаветранай абароны Масквы было збіта 34 нямецкія самалёты.

Малавядомым фактам з'яўляецца тое, што адначасова з Масквой парады прайшлі ў Куйбышаве і Варонежы. Выбар гарадоў заканамерны — Куйбышаў быў абраны “рэзервовай сталіцай", сюды эвакуіравалі наркаматы. Цікава, што тут авіяцыя ў неба паднялася адзіны раз падчас урачыстых маршаў за ўвесь час вайны.

У Варонежы 8 лістапада ўдзельнікамі сталі часткі войскаў паўднёва-заходняга напрамку. Пасля праходу пешых калон і тэхнікі працоўныя гарады шматтысячнымі калонамі са сцягамі, партрэтамі правадыроў і кветкамі ў руках прайшлі праз плошчу, дэманструючы сваю гатоўнасць самааддана дапамагаць фронту, сваю ўпэўненасць у немінучасці перамогі Чырвонай Арміі, у разгроме фашыстаў.

Літаральна праз месяц нацысцкі вермахт, які меў да гэтага рэпутацыю непераможнага, пацерпіць сваё першае буйное паражэнне, і амбіцыйны план «маланкавай вайны» супраць СССР будзе сарваны. Грандыёзная Маскоўская бітва стане той падзеяй, пасля якой не толькі падымецца баявы дух Чырвонай Арміі, але і будзе праведзена першае буйное наступленне, падчас якога нацыстаў адкінуць на 160-200 км ад сталічных рубяжоў.