Крокі да Перамогі. Нюрнбергскі працэс

Гэты найвялікшы і самы страшны ў гісторыі чалавецтва судовы працэс доўжыўся амаль цэлы год, з 20 лістапада 1945 па 29 кастрычніка 1946 года.

Гэта быў Нюрнбергскі трыбунал, першы ў гісторыі Міжнародны ваенны суд, які ўпершыню асудзіў злачынствы супраць чалавецтва. І судзілі на ім галоўных нямецкіх ваенных злачынцаў, якія развязалі Другую сусветную вайну.

Міжнародны ваенны трыбунал быў створаны ў адпаведнасці з Лонданскім пагадненнем паміж СССР, ЗША, Вялікабрытаніяй і Францыяй ад 8 мая 1945 г., да якога далучылася яшчэ 19 дзяржаў. Ад СССР у яго ўвайшлі І.Т. Нікітчанка і А.Ф. Валчкоў. Галоўным абвінаваўцам ад СССР выступаў Р.А. Рудэнка.

Пад суд былі аддадзены 24 ваенныя злачынцы, якія ўваходзілі ў кіруючую кліку нацысцкай Германіі.

Нюрнбергскі працэс быў адкрытым. Падсудныя карысталіся шырокімі магчымасцямі для абароны, мелі адвакатаў па свайму выбару, абароне перадаваліся копіі доказных дакументаў на нямецкай мове, Усе правы падсудных, прадугледжаныя Статутам Міжнароднага ваеннага трыбунала, былі строга выкананыя. Ход Нюрнбергскага працэсу падрабязна асвятлялі 249 акрэдытаваныя пры трыбунале карэспандэнты газет, часопісаў, іншых сродкаў масавай інфармацыі.

Усяго адбылося 403 судовыя пасяджэнні, на якіх былі заслуханы паказанні падсудных, апытана 116 сведак, разгледжана больш за 5 тыс. дакументальных доказаў, у т.л. аб злачынствах нямецка-фашысцкіх захопнікаў на тэрыторыі Беларусі: паведамленні і акты надзвычайнай Дзяржаўнай камісіі па ўстанаўленні і расследаванні злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў і іх памагатых аб зверствах акупантаў у Мінску і Мінскай вобласці, аб знішчэнні савецкіх людзей шляхам заражэння сыпным тыфам у трох канцлагерах, размешчаных у Палескай вобласці, аб расстрэлах жыхароў У Гомелі, Пінску, Лідзе, знішчэнні дзяцей у Брэсцкай вобласці.

Віна галоўных ваенных злачынцаў у змове супраць міру і чалавецтва, у здзяйсненні найцяжэйшых ваенных злачынстваў была даказаная. Трыбунал неабвержна даказаў таксама памылковасць сфабрыкаванай нацыстамі легенды пра «прэвентыўны» характар нападу гітлераўскай Германіі на СССР.

1 кастрычніка 1946 года ў Нюрнбергу падсудным быў абвешчаны прысуд. Міжнародны ваенны трыбунал прысудзіў 12 ваенных злачынцаў-да смяротнага пакарання, трох — да пажыццёвага зняволення. Астатнія атрымалі ад 10 да 20 гадоў турэмнага зняволення. Тры чалавекі былі апраўданыя. Прысуджаныя да смяротнага пакарання галоўныя ваенныя злачынцы, пасля адхіленні кантрольным саветам для Германіі хадайніцтваў аб памілаванні, былі пакараныя ў ноч на 16 кастрычніка 1946 г. Іх целы і, які скончыў самагубствам за гадзіну да смяротнага пакарання г. Герынга, былі сфатаграфаваныя і затым спалены, а прах развеяны па ветры.

Міжнародны ваенны трыбунал у Нюрнбергу ўпершыню ў гісторыі пакараў арганізатараў агрэсіўнай вайны, а агрэсію прызнаў найцяжэйшым міжнародным злачынствам.

Падрыхтоўка і правядзенне Нюрнбергскага працэсу сталі магчымымі дзякуючы сусветна-гістарычнай перамозе над германскім фашызмам, вядучую ролю ў якой адыгралі народы СССР, у т.л. беларускі. Гэта з'явілася наглядным прыкладам паспяховага супрацоўніцтва чатырох саюзных дзяржаў-членаў антыгітлераўскай кааліцыі.

Працэс мае вялікае гістарычнае значэнне (часам яго называюць «суд гісторыі»). На ім былі выкрытыя агрэсіўная і чалавеканенавісніцкая сутнасць фашызму, жахлівыя злачынствы нацыстаў у акупаваных краінах, ўстаноўлена вінаватасць галоўных кіраўнікоў нацысцкай Германіі ў арганізацыі і здзяйсненні жахлівых цяжкіх злачынстваў супраць чалавецтва.