Той самы першы год вайны

Масавыя нацысцкія злачынствы супраць мірнага насельніцтва Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны ў шэрагу выпадкаў мелі трагічныя аналагі на тэрыторыі самой Германіі і іншых захопленых краін. Еўгенічныя тэорыі расавай перавагі і расавай чысціні на практыцы выяўляліся ў сістэматычных рэпрэсіях у дачыненні да пэўных сацыяльных і нацыянальных груп, у стварэнні сеткі канцэнтрацыйных лагераў, гета і інш.

Перад пачаткам Другой сусветнай вайны нацысты разгарнулі ў краіне праграму забойства “T-4” – таемна былі забітыя дзясяткі тысяч дзяцей (у тым ліку немаўлят) і дарослых у бальніцах, інтэрнатах і дамах састарэлых. Удзельнікі жахлівага злачынства пазней казалі, што палягчалі пакуты і ўсяго толькі выконвалі загад.

У 1939 годзе з санкцыі Гітлера пад кіраўніцтвам яго асабістага лекара Карла Брандта і начальніка канцылярыі Філіпа Боўлера былі складзены спісы псіхічнахворых і інвалідаў. З 1940 года ў Германіі пачалася рэалізацыя праграмы “Т-4”, якая атрымала назву ад адраса галоўнага Каардынацыйнага бюро ў Берліне на Тыргартэнштрасе, 4 (Aktion Tiergartenstraße, 4).

У рамках праграмы фізічнаму знішчэнню падвергліся як людзі з псіхічнымі спадчыннымі захворваннямі, так і інваліды, людзі, якія хварэюць звыш пяці гадоў, у тым ліку дзеці. Абгрунтаванні для масавых забойстваў былі не толькі расавымі, але і эканамічнымі. Непрацаздольных людзей нацысцкія ідэолагі абвясцілі “лішнімі” людзьмі. У дакументах праграмы “T-4” агаворвалася неабходнасць знішчаць ўсіх, хто не здольны прадуктыўна працаваць, а не толькі пазбаўленых розуму. Для абазначэння праграмы ўжывалася назва “акцыя-смерць з жалю” або тэрмін “эўтаназія”, акрамя таго, у дакументах ужывалася таксама слова “дэзінфекцыя”.

Прапагандысцкі плакат 1938 года, апублікаваны ў штомесячным часопісе Бюро расавай палітыкі НСДАП, які паказвае хворага чалавека, абвяшчаў “гэты хворы за час жыцця абыходзіцца народу ў 60 000 рэйхсмарак. Грамадзянін, гэта і твае грошы!”. Прапагандысцкія плакаты, якія паказваюць абузу непрацаздольных людзей, мелі шырокае распаўсюджванне ў гады нацызму.

Ужо да пачатку верасня 1941 года ў Германіі было “дэзынфіцыравана” 70 273 чалавекі. З пачаткам Другой сусветнай вайны нацысты распаўсюдзілі практыку знішчэння псіхічнахворых на акупаваныя тэрыторыі іншых краін. Усяго з 1939 па 1945 год больш за 200 тысяч чалавек (у тым ліку 5 тысяч дзяцей), якія з'яўляліся пацыентамі псіхлячэбніц, былі забітыя, паколькі іх лічылі непатрэбным клопатам для грамадства. На акупіраванай тэрыторыі Савецкага Саюза нацыстамі і іх памагатымі было знішчана каля 20 тысяч псіхічнахворых.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў тыле нямецкіх войскаў былі створаны аператыўныя групы “А”, “У”, “З” і “D”, якія падпарадкоўваліся войскам вермахта і займаліся “чысткай” акупіраваных тэрыторый — масавымі забойствамі яўрэяў, партыйных работнікаў, партызан, цыган. Гэтыя групы мелі арганізацыйную сувязь з галоўным бюро эўтаназіі “T-4”. Асноўнымі метадамі забойства з'яўляліся масавыя расстрэлы, атручэнне газам у машынах-душагубках або газавых камерах, атручэнне медыкаментамі, выбухі, галодная смерць і замярзанне.

Акцыя “Т4” насіла сакрэтны характар. Гэта яшчэ адна жудасная старонка нацысцкага сусветнага генацыду, звязаная з мэтанакіраваным, цынічным і жорсткім знішчэннем тысяч людзей з рознымі формамі фізічных і псіхічных адхіленняў.