Той самы першы год вайны...

Той самы першы год вайны


Берлін імкнуўся ўмацаваць свае альянсы, і 25 сакавіка 1941 года да Траістага Саюза, які першапачаткова ўключаў Германію, Італію і Японію, далучылася Югаславія.
Наступствам гэтага стаў дзяржаўны пераварот у Югаславіі, вядомы ў сербскай і югаслаўскай гістарыяграфіі як Сакавіцкі путч – звяржэнне 27 сакавіка 1941 года югаслаўскага ўрада рэгента князя Паўла. Пераварот быў здзейснены групай вышэйшых сербскіх афіцэраў неўзабаве пасля падпісання дамовы аб далучэнні Югаславіі да Берлінскага пакта 1940 года. Германія ўспрыняла яго як выклік, які пацягнуў уварванне Германіі ў Югаславію і наступны падзел краіны.
Забойства караля Аляксандра ў Марсэлі ў 1934 годзе паўплывала на знешнюю палітыку Югаславіі, якая затым вагалася паміж Нацысцкай Германіяй і былымі краінамі Антанты. Рэгент князь Павел спрабаваў якім-небудзь чынам прадухіліць уступленне Югаславіі ў вайну.
15 лютага 1941 у Берхтэсгадэне адбылася сустрэча Гітлера з прэм'ер-міністрам Цветкавічам. 7 сакавіка ўрад Югаславіі агучыў Германіі ўмовы, на якіх згодны ўступіць у Траісты пакт: няўдзел Югаславіі ў вайне, недапушчэнне транзіту германскіх войскаў праз сваю тэрыторыю, атрыманне пасля вайны грэчаскага горада Салонікі.
25 сакавіка прэм'ер-міністр Югаславіі Цветкавіч і міністр замежных спраў Цынкар-Марковіч паставілі свае подпісы пад пратаколам аб уступленні Югаславіі ў Траісты саюз. Ад Германіі, Італіі і Японіі дакумент падпісалі міністры замежных спраў.
З самай раніцы 26 сакавіка на вуліцах буйных гарадоў Югаславіі праходзілі шматтысячныя мітынгі пратэсту супраць падпісання дамовы з Германіяй. Галоўнымі лозунгамі пратэстоўцаў былі "Bolje rat nego pakt" (Лепш вайна, чым пакт). Пратэстоўцы разбуралі вокны ў нямецкім турыстычным агенцтве ў Бялградзе, якое адначасова было штабам гестапа, разарвалі сцяг са свастыкай.
Раніцай 26 сакавіка сілы змоўшчыкаў налічвалі дывізію каралеўскай гвардыі, уключаючы пяхотны полк, артылерыйскі і 2 кавалерыйскія, а таксама танкавы батальён, роту інжынераў, роту мотапяхоты, не лічачы афіцэраў і салдат ваенна-паветраных сіл. Увечары гэтага ж дня кіраўнік перавароту генерал Б. Мірковіч аддаў загад аб выступленні. Услед за гэтым пяхотны батальён захапіў абодва масты праз раку Саву.
Аперацыя па акупацыі Югаславіі пачалася 6 красавіка 1941 года. Наступу нямецкай, італьянскай і венгерскай армій папярэднічалі масавыя налёты люфтвафэ, хаця Бялград быў аб'яўлены адкрытым горадам і ў мэтах захаваць інфраструктуру і выратаваць гістарычныя помнікі адмаўляўся ад ахоўных дзеянняў. Паспешна мабілізаваная югаслаўская армія, якая не мела зенітнай артылерыі, аб'ектыўна не магла супрацьстаяць авіяцыі і танкам нацыстаў і іх саюзнікаў.
Пасля правядзення аперацыі «Аўфмарш-25» Югаславія аказалася расчлянёнай. У акупіраванай Сербіі быў сфарміраваны калабарацыянісцкі ўрад пад кіраўніцтвам Недзіча. У Харватыі зацвердзіўся марыянетачны ў адносінах да немцаў рэжым усташоў – мясцовых фашыстаў. Чарнагорыя атрымала статус пратэктарата Італіі, а Славенію падзялілі паміж Германіяй, Італіяй і Венгрыяй.
Наступствы акупацыі Югаславіі для Нямеччыны застаюцца прадметам бесперапынных дыскусій. Аднак, прынамсі, відавочна адно: Вермахт страціў месяц спрыяльнага надвор'я для наступу на СССР, і гэтая страта не магла не адбіцца на ходзе кампаніі.